İnönü Muharebeleri, Birinci İnönü Muharebesi

Osmanlı Hükümeti, Sevr Antlaşması’nı kabul ve imza etmekle beraber, İtilaf Devletleri bu antlaşma şartlarını uygulama imkânını bulamamışlardır. Çünkü T.B.M.M. Hükümeti, bu antlaşmayı hiçbir şekilde tanımıyordu. İtilâf Devletleri, antlaşma şartlarını T.B.M.M. Hükümeti’ne zorla kabul ettirmek için, Yunanlıların bir saldırı düzenlemesine izin verdiler.

Çerkez Ethem’in başkaldırmasından faydalanan ve kendisiyle işbirliği yapan Yunanlılar, Bursa ve Uşak bölgelerinden Eskişehir ve Afyon istikametlerine doğru taarruza geçerek ilerlemeye başladılar (6 Ocak 1921).

Yunan ileri hareketi, üç koldan ilerleyerek İnönü önünde birleşiyordu. Yunanlılar üç günlük yürüyüşten sonra 9 Ocak günü İnönü’deki mevzilerimize dayandılar. Asıl muharebe, 10 Ocak günü saat 6:30’da Yunanlıların taarruza geçmesiyle başladı.

Türk Ordusu, İnönü’de güçlü bir savunma hattı kurmuştur. Burada yoğun ve kanlı çarpışmalar olur. Her iki taraf da büyük kayıplar verir. Türk askerleri bulundukları mevzileri ne pahasına olursa olsun bırakmazlar. Çok kayıp veren ve savaş gücünü kaybeden Yunanlılar ertesi günü Bursa yönünde geri çekilirler. 11 Ocakta Kütahya’dan savaş alanına kaydırılan destek kuvvetler de gelince, Yunanlılar 13 Ocak’a kadar batı yönünden kovalandı. Bu kovalama sırasında düşman hem önemli miktarlarda kayıplar verdi, hem de çok sayıda silah ve malzeme bıraktı.

Cephede kazanılan bu başarı, muharebe sırasında endişeli günler geçiren Meclis üyelerini coşkulu bir sevince boğdu. Meclis muharebeye katılan komutan, subay ve erlerin görev derecelerinin yükseltilmesini (terfi) ve başarı belgesi (takdirname) ile değerlendirilmelerini kabul etti. Bu arada cephe komutanı Albay İsmet Bey de generalliğe terfi ettirildi. Birinci İnönü muharebesi, düşmanın yenilgisi, geri çekilmesi ve Türk kuvvetlerinin zaferiyle sonuçlandı. Bunun yanında, güneyde bulunan Çerkez Ethem kuvvetleri de temizlenmiş oldu. Böylece hem Batı Cephesi, hem de Ankara rahat bir nefes aldı.

Resim: 30 -Mustafa Kemal Paşa, muharebe alanında gezmek ve inceleme yapmak üzere gittiği Eskişehir’de Batı Cephesi Karargâhı’ndan çıkıyor (1921)

Bu zafer, İtilaf Devletleri’ne Sevr Antlaşması’nı değiştirecek bir konferansın toplattırılması lüzumunu hissettirdi. Londra’da toplanacak olan konferansa, Milli Hükümet dolaylı olarak İstanbul Hükümeti ile birlikte davet edildi. Ancak bu teklif T.B.M.M. Hükümeti tarafından reddedilerek, doğrudan bir çağrı olduğu takdirde konferansa katılabileceklerini İtilâf Devletleri’ne duyurdu. Bunun üzerine ilgili devletler İtalya aracılığı ile T.B.M.M. Hükümeti’ni de bu konferansa çağırdılar.

Konferans, İtilâf Devletleri’nin az değiştirilmiş Sevr projesini öne sürmeleri sebebiyle, bir sonuç vermeden dağılmıştır. Bu durumda savaşı sürdürmekten başka çare kalmamıştır. Bütün bunlara rağmen, T.B.M.M. Hükümeti, bu konferansla Türk’ün milli davasını dünya kamuoyuna duyurma fırsatı bulmuştur.

Atatürk Subay Talimgahında büyük çadırın içinde. Solunda bulunanlar o zaman Ankara’da bulunan Bulgaristan temsilcileridir. 24 Nisan 1921