Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda, Başkomiser Mustafa Kamil Efendinin oğlu. Küçük yaşta Bursa’ya nakli mekân eylemişler. 15 yaşında ailecek ver elini İstanbul 1925. Kandilli’ye yerleşmişler.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Cemal Granda, 13 yıl sürecek olan Atatürk’ün hizmetine girdiği günlerde.

Cemal Granda… Yemyeşil Yalova sırtlarında emekli ikramiyesiyle yaptırdığı minicik bahçeli evinde ömrünü tamamlarken, Atatürk’ün yanında geçen 12 yıllık hizmeti bir sinema şeridi gibi gözlerinin önünden geçti. Ona geceli gündüzlü uşaklık ettiği için “kendini dünyanın en şanslı insanı” sayıyordu. Hatta “dünyaya bir daha gelmiş olsa” yine onun hizmetkârı olmayı isterdi.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Atatürk’ün günlük hayatında onun özel hizmetleriyle uğraşanların hepsi bir arada. Öndekiler(soldan sağa) : Tahsin, Tahsin ve Cemal Granda. Arkadakiler(soldan sağa): Ali, Yusuf ve İbrahim

Deniz yollarında kamarotluktan aklının kenarından bile geçmeyen bir işe, Atatürk’ün hizmetkârlığına seçilişinin hikâyesi, 1910 yılında İzmir’in Salihli ilçesinde dünyaya gelişiyle başlıyor. Granda, Başkomiser Mustafa Kamil Efendinin oğlu. Küçük yaşta Bursa’ya nakli mekân eylemişler. 15 yaşında ailecek ver elini İstanbul 1925. Kandilli’ye yerleşmişler. O zamanlar “Seyrüsefain” denen Devlet Denizyolları İdaresinde çalışmak üzere “gemilere yazılmış”. İlk görevi; Karadeniz-Akdeniz seferi yapan Reşitpaşa vapurunda stajyer kamarotluk.

Cemal Granda Savarona yatında Atatürk’ün çalışma odasında, Atatürk’ün masasının başında

12 Haziran 1926’da “seyyar sergi” haline getirilen Karadeniz vapuruyla Avrupa limanlarında uzun bir geziye çıktı. Genç Türkiye Cumhuriyeti’ni Avrupa’ya tanıtmak ve kabul ettirmek için devletçe düzenlenen bu propaganda gezisi üç ay beş gün sürdü. Gezide iki İtalyan metrdotelle tanıştı. Çok şık giyinen metrdoteller, o zamanın parasıyla ayda bin lira kazanıyorlardı. Öyle ki, günde üç kez elbise değiştirdikleri oluyordu. İşte bu İtalyanlar onu heveslendirmişti. Onlara imrenerek garsonluğa geçti.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
1936 yılında Savarona yatından bir hatıra. Soldan sağa: Dördüncü Çarkçı Necip, Polis Necati ve Cemal Granda

Atatürk’ü o güne kadar hiç görmemişti. Yalnız bir keresinde yine Karadeniz vapuruyla sefere çıkıldığında, bir telsiz emriyle yoldan dönüp Atatürk’ü Mudanya’dan alıp Bandırma’ya götürmüşlerdi. Gerek Mudanya’dan gemiye binerken, gerek Bandırma iskelesine çıkarken onu uzaktan korka korka izlemişti. Biri o an çıkıp da Atanın hizmetkârı olacağını söyleseydi, her halde ona çıldırmış gözüyle bakardı.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Atatürk Ege vapuruyla yaptığı bir Karadeniz gezisinden sonra Rize’de karaya çıkışı. Atatürk’ün hemen gerisinde kapı ağzında paltosunu taşıyan Bekir Çavuş’tur. Cemal Granda ise sağdadır.

Gel zaman git zaman mahiyetine girdiği Atatürk, onun soyadını çok garip bulmuş, bunun anlamını öğrenmek istemişti: Soyadı kanunu çıktığında herkes pazardan karpuz seçer gibi isim beğenirken o da kendine gemilerde “ikinci direk” anlamına gelen “meslekten” bir soyadı seçmişti: Granda. Ama tercihini asıl belirleyen, o devrin sinema starlarından Karinen Miranda’ya olan umutsuz aşkı olmuştu. “Miranda-Granda”. Sürekli Tayyare Piyangosu alıyordu. Eğer büyük ikramiye çıkarsa, gidip Carmen Miranda’yı alacak, onun soyadına kafiye uydurup, bir Granda ekleyecekti.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Atatürk’ün çocukları Yalova Termal Otelinin havuzunda. Soldan sağa: Kadir (sofracı), Faik (sofracı), Saip (Marmara Köşkü Sofracısı), Atatürk’ün köpeği Foks(simidin üzerinde), Ali Bebek(sofracı), Rıdvan(Atatürk’ün berberi), Cemal Granda(boynunda simit asılı olan), İbrahim (sofracıbaşı)

Atatürk’ün hizmetine girdiği 3 Temmuz 1927’den ölümü olan 10 Kasım 1938’e kadar yanında geçen 12 yıllık dönemde anılarından hatırda kalmış olanları 1947 yazından itibaren kaleme almaya başladı. Önce bunları bir kitap haline getirmeyi düşünmüyordu. Falih Rıfkı Atay’ın Hakimiyeti Milliye gazetesinde çıkan Samsun-Ankara demiryolunu anlatan “Beş yıllık tren tarihi” adlı bir yazısını okumuştu. Bu makale çok hoşuna gitti. Hatta o gecelerden birinde Atanın sofrasına konuk gelen Falih Rıfka Atay’ı bu yüzden tebrik bile etmişti. O sıra Atay’ın yanında bulunan Ruşen Eşref Ünaydın, Granda’ya “Sen de yazabilirsin” demişti. Halbuki o “ne haddime” diye kendine böyle bir şeyi yakıştıramıyordu, şaşırmıştı. Alt tarafı bir uşak anılarını yazacak ha… Olacak şey değil! “Nasıl yazarım” diye sormuş bulundu. “Madem ki konuşuyorsun, yazarsın da. İşte böyle bize konuştuğun gibi yaz, yazarlığın sırrı burada” demişti Ruşen Eşref.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
1934 Haziranından bir hatıra. Atatürk en yakın arkadaşlarıyla bir arada. Soldan sağa: Başyaver Rusuhi Savaşçı, Salih Bozok, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, Nuri Conker, Refik Saydam, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Tevfik Bıyıklıoğlu

Ancak tam da bu sıralar cesaretini kıran bir olay oldu. Dolmabahçe Sarayına şvester (hizmetçi) olarak alınan Alman kadının (hauseda-me) saklı saklı tuttuğu notlar ele geçti ve bu yüzden işinden kovuldu. Granda aynı akıbete uğramaktan çok korktu. Ancak Atatürk’ün yakın arkadaşlarından Kılıç Ali de onu cesaretlendirenler arasındaydı. Bir gün Nişantaşı’ndaki evinde ziyaretine gitmişti. Genç ve güzel eşi Füreyya’nın tazyikiyle o da anılarına yazıyordu. Kılıç Ali, elindeki bir belgeyi işaret ederek, “Cemal, bak şu 1926 nutku” dedi. Granda, “1926 değil efendim, 1927” diye düzeltince, dikkati Kılıç Ali’nin hoşuna gitmiş, “sen de hatıralarını yazmalısın” demişti. İşte bundan sonra aklına geldikçe hatırladıklarını not etmeye başladı.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Cemal Granda 1936 yılında Ertuğrul yatının güvertesinde yatın ahçıbaşısı Hayri Usta ile beraber

Atatürk’ün ölümünden sonra çok sıkıntıya düşmüş, üzüntülü günler yaşamıştı. 800 lira emekli maaşıyla ayrıldığı son işi Denizcilik Bankasının Termal Oteli Mubayaa memurluğuna gelinceye kadar hayli varta atlattı. İstanbul’da bir işte tutunamıyordu. Sonunda Atatürk döneminin Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak’a gidip, kendisine bir iş bulmasını rica etti. Zonguldak’ta, Etibank Ereğli Kömür İşletmeleri İdare Amirliğinde Daireler Müdürü olan kardeşi İhsan Soyak’ın da himmetiyle işe yerleşti. Görevi kırka yakın binanın kontrolü, bekçi ve odacıların giyinmeleri ve temizliğe uymalarını sağlamaktı.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
Atatürk’ün çocukları, onun ölmünden 33 yıl sonra ilk defa Hürriyet Gazetesi’nin önünde bir arada. Soldan sağa(arkadakiler): Kütüphane memuru Nuri Ulusu, koruma memuru Kemal Özada, baş şoförü Remzi Öztunç, şoförlerinden Rauf Kızılkaya. Öndekiler:Garsonu Cemal Granda, garsonu Sami Ocak, sofracıbaşısı İbrahim Ergüven ve berberi Rıdvan Gürarı

Bu işte çok bol zamanı oluyordu. Hatıralarını yazmaya burada hız verdi. 1959 yılında Şehir Gazetesi’nin Yazı İşleri Müdürü olan Kemal Onan (Con Kemal) bu yazılan gördü ve yayınlamayı istedi. O sıralarda Turhan Gürkan’la tanıştı. Günlerce oturup, bazen gazete idarehanesinde, bazen Nuruosmaniye’deki İkbal Kıraathanesinde notları elden geçirdiler. Böylece Atatürk’e ilişkin anıları, Gürkan’ın düzeltmesiyle ilk kez 1959’un 4 Mart / 31 Mayıs 1959 tarihleri arasında, Şehir gazetesinde “Atatürk’ün sofrası” başlığı altında çıktı. Bunların içinde unutulanlar vardı. Sonradan yapılan eklerle gazete tefrikası 432 sayfalık bir kitap haline geldi ve takip eden yıllarda kitabı iki baskı yaptı. En son 1973’te “Atatürk’ün uşağı idim” başlığıyla Hürriyet Yayınlan tarafından basıldı.

Atatürk’ün Hizmetkarı Cemal Granda
1 Haziran 1938 yılında Türkiye’ye ilk defa gelen Savarona yatının mürettebatı Yalova İskelesi’nde. Soldan sağa: Mithat Kaptan, Cemal Granda, ikinci çarkçı Muhittin, ikinci Kaptan Adnan, Çarkçıbaşı baş makinist Hüseyin, Dr. Fazıl, Süvari Özeke’nin kızı, elektrik uzmanı Rökoman ve Yusuf Kaptan

Kaynak:Atatürk’ün Uşağı İdim, Cemal Granda, Hürriyet Yayınları, Kasım 1973

Atatürk’ün Babası Kimdir? İşte Belgelerle Gerçek Tarih

Atatürk’ün Babası Kimdir? İşte Belgelerle Gerçek Tarih