Atatürk Trakya Manevraları sırasında Mehmetçik ile konuşurken.

Atatürk Ve Şark Alemi, Ömer Rıza Doğrul, Tan

En büyük bir kısmı hâlâ esir yaşayan şark âleminde öteden beri içinden çıkılamayan bir mesele vardır. Şark âlemini kaplayan düşkünlüğün ve geriliğin sebepleri ne?

Bu sebepleri araştıranların her biri ortaya bir fikir atar. Kimi inhitatın sebebi dindir, kimi dinsizliktir; kimi ülemanın cehaletidir; kimi ümeranın fesatıdır, kimi halkın taassubudur, der; daha başkaları da kıyametin kopması yaklaşmasından, Mesih’in gelmesi yakınlaşmasından bahsederler.

Ta çocukluğumdan beri bu münakaşaları takip ettiğim halde bir kimsenin de işin içinden çıktığını görmemiştim. Düşkünlüğün ve geriliğin sebebini araştırmak, hayırlı bir başlangıç teşkil edebilir. Fakat araştırmanın yolunu bilmek, bunun en belli başlı şartıdır. Yoksa bütün araştırmalar, ya bir takım hurda teferruata saplanmak, yahut şaşırtıcı ve göz boyayıcı gösterişlere aldanmakla neticelenir.

Nitekim bu şarklı mütefekkirlerin, aşağı yukarı, hepsi de bu vaziyetlerin birinden kurtulamıyor ve bu yüzden ya mazinin şaşaasına kapılarak maziye dönmeyi tavsiye ediyor, yahut düşkünlüğü ve geriliği pek tâlî ve basit sebeplere atfederek işin içinden çıkamadığını gösteriyordu.

Atatürk her şeyden evvel bu telâkkileri yıkarak Türk insanlığını, hakikî insanlık seviyesine yükseltti ve onu şarkın tereddisinden kurtardı.